Nadchodzące wyzwania demograficzne stawiają przed Polską poważne pytania, które interesują przedsiębiorców. Pytanie „Kto będzie pracował za 5-10 lat w waszych firmach?” staje się coraz bardziej aktualne. W niniejszym artykule staram się przybliżyć odpowiedzi na to pytanie i podkreślić istotę działań, które możemy podjąć już teraz, aby przygotować się na nadchodzące wyzwania.
Alarmujące Dane Demograficzne
Ostatnie dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny alarmująco świadczą o czwartym z rzędu roku z sześciocyfrowym ujemnym przyrostem naturalnym. Sytuacja demograficzna w Polsce staje się coraz bardziej niepokojąca, charakteryzując się wyludnieniem, starzeniem się społeczeństwa oraz niedostateczną liczbą narodzin.
Według prognoz, w 2050 roku ponad 40% Polaków będzie miało 60 lat lub więcej. Oznacza to, że już niedługo na jednego emeryta może przypadać jeden pracownik. Chociaż zakłada się, że rozwój technologii umożliwi dłuższe pozostawanie w pracy oraz zmieni typy pracowników, na których będzie zapotrzebowanie, to pojawiają się pewne wątpliwości. Sztuczna inteligencja z pewnością przejmie część obowiązków, ale czy wszystkie firmy będą w stanie wprowadzić technologiczne procesy optymalizujące w ciągu najbliższych 5-10 lat?
Ostatnie dane statystyczne jasno wskazują na pogarszającą się sytuację demograficzną, co potwierdzają liczne wypowiedzi ekspertów alarmujących o nadciągającej katastrofie demograficznej. Najlepsze zrozumienie tych głębokich zmian w strukturze ludnościowej można uzyskać, analizując je z perspektywy dłuższego okresu czasu. Rocznik demograficzny umożliwia zestawienie obecnych danych z tymi z ostatnich dziesięcioleci, sięgając nawet okresu zakończenia drugiej wojny światowej. Populacja Polski spadła do poziomów nieobserwowanych od 1987 roku, kiedy to kraj ten odnotowywał jeszcze pozytywny przyrost naturalny i wzrost liczby mieszkańców.
Pierwsze oznaki negatywnego przyrostu naturalnego, które zwiastowały dalsze komplikacje, pojawiły się w 2002 roku, gdy liczba ludności Polski osiągnęła 38,2 mln. Chwilowe ożywienie demograficzne nastąpiło w latach 2008-2011, kiedy to zanotowano tzw. baby boom, który podniósł populację do szczytu 38,5 mln. Obecnie obserwujemy wyraźny spadek już czwarty rok z rzędu, gdy liczba zgonów przewyższa liczbę urodzeń o ponad 100 tysięcy.
Rozwój Gospodarczy a Zapotrzebowanie na Pracowników
Nasza gospodarka dynamicznie się rozwija, a według prognoz, do 2030 roku Polska może wyprzedzić Wielką Brytanię pod względem PKB na osobę. Taki pogląd wyraził Guy Hands, znany brytyjski finansista i założyciel Terra Firma, oraz Keir Starmer, lider brytyjskiej Partii Pracy.
Rozkwit polskiej gospodarki wymaga odpowiedniej liczby pracowników. Jednakże Polacy, stając się coraz zamożniejsi, nie są już skłonni podejmować każdej dostępnej pracy. Sytuacja demograficzna Polski sugeruje, że ten trend będzie się nasilał. Spadek dzietności oraz wydłużanie się średniej długości życia prowadzą do starzenia się społeczeństwa. To z kolei oznacza, że bez napływu pracowników z zewnątrz, polskie państwo może za 20-30 lat nie poradzić sobie z utrzymaniem rosnącej liczby seniorów przy coraz mniejszej liczbie młodych osób.
Podsumowując, jest nas mniej, społeczeństwo się starzeje, a gospodarka rośnie, co zwiększa popyt na pracowników.
Świeża Krew na Rynku Pracy
Tradycyjne źródła siły roboczej powoli się wyczerpują, a natura — podobnie jak rynek pracy — nie znosi próżni.
W obliczu tych wyzwań przyszłość rynku pracy w Polsce zdecydowanie kieruje się ku dwóm kluczowym strategiom: otwarcie się na międzynarodową siłę roboczą oraz aktywne włączenie do życia zawodowego osób z tzw. generacji silver, czyli seniorów poszukujących możliwości kontynuacji swojej kariery zawodowej.
Obcokrajowcy a Polski Rynek Pracy
Po wybuchu konfliktu na Ukrainie do Polski przybyło 1,5 miliona Ukraińców, z których wielu podjęło pracę, nie powodując znaczących napięć społecznych. Polski rynek pracy okazał się na tyle elastyczny, że zdołał wchłonąć nowych pracowników jak gąbka. Ukraińscy pracownicy nie konkurują bezpośrednio z Polakami o te same miejsca pracy, lecz zajmują stanowiska, które polscy obywatele często omijają, uznając je za niewystarczająco opłacalne.
Według ekspertów, nieuniknione jest rozwiązanie problemu niedoboru pracowników bez zwiększenia liczby imigrantów zarobkowych. W nadchodzących latach prognozuje się potrzebę każdego roku przyjęcia od 150 do 200 tysięcy nowych pracowników z zagranicy. To oznacza, że w ciągu pięciu lat Polska powinna przyjąć ponad milion dodatkowych imigrantów zarobkowych, aby zrównoważyć ubytek rodzimych pracowników.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że na koniec 2023 roku liczba zarejestrowanych cudzoziemców w Polsce wyniosła 1 127 744 osoby, co stanowi wzrost o 64 483 osoby, czyli 6,1% w porównaniu do poprzedniego roku. Największy wzrost liczby zarejestrowanych odnotowano wśród Białorusinów, których liczba zwiększyła się o 21,3 tys. osób, co daje blisko 20% wzrost. Ukraińcy zajęli drugie miejsce ze wzrostem o 13,4 tys. osób.
Coraz więcej imigrantów przybywa także z Azji. W czołówce znajdują się Indie, z których w 2023 roku przybyło 4 588 osób, oraz Nepal (3 481 osób) i Filipiny (2 870 osób). Istotny wzrost liczby imigrantów zanotowano również z Bangladeszu i Indonezji.
Wśród krajów Ameryki Południowej, Kolumbia wyróżnia się liczbą 3 535 zarejestrowanych osób. Jedynym państwem unijnym, które znalazło się w zestawieniu, jest Rumunia, z przyrostem 280 osób.
Bardzo interesujące jest również zestawienie państw, skąd najszybciej zwiększa się liczba migrantów. Choć liczba Białorusinów w Polsce wzrosła o ponad 20 tysięcy, co stanowi 20% wzrostu, to inne narodowości wykazały znacznie większą dynamikę.
Liczba Kolumbijczyków zarejestrowanych w ZUS zwiększyła się o 215%, co oznacza, że jest ich teraz trzykrotnie więcej niż rok wcześniej. Nepalczyków przybyło o 110%, a Argentyńczyków o 75%. Znaczący wzrost odnotowano także w przypadku obywateli Zimbabwe (+67%) oraz Peru (+64%).
Warto również zwrócić uwagę na wzrost liczby imigrantów ze Sri Lanki (+61%), Turkmenistanu (+58%) oraz Bangladeszu (+58%). Gwatemala i Wenezuela również znalazły się w czołówce z odpowiednio 56% i 43% wzrostem liczby zarejestrowanych osób. Dla porównania, liczba Ukraińców wzrosła jedynie o 1,8%.
Zakładając, że obecne trendy migracyjne się utrzymają, polskie firmy będą zatrudniać pracowników nie tylko z Ukrainy i Białorusi, ale również z Ameryki Południowej oraz Azji. Oznacza to, że będziemy mieć do czynienia z dużą różnorodnością narodowościową w całym kraju. Czy firmy będą same w stanie umiejętnie zarządzać tą różnorodnością i odpowiednio wprowadzać nowych pracowników, aby stworzyć spójne i zintegrowane środowisko pracy?
Pokolenie Silvers – Pracownicy 60+
Kolejny kierunek to Silversi czyli Pracownicy 60+. Żyjemy dłużej, co oznacza, że większość z nas będzie musiała pracować dłużej. Wiele osób będzie musiało się przekwalifikować i zdobyć nowe umiejętności. Pokolenie Silvers, czyli osoby powyżej sześćdziesiątego roku życia, już w 2050 roku będzie stanowiło ponad 40% społeczeństwa. Są to nie tylko doświadczeni eksperci, ale także pracownicy, którzy cenią stabilne zatrudnienie i są lojalni wobec pracodawców.
Zatrudnienie osób z pokolenia Silvers przynosi liczne korzyści dla organizacji: znajomość języka polskiego, głębokie zakorzenienie w kulturze kraju, bogate doświadczenie zawodowe, wysoki poziom wykształcenia oraz dążenie do stabilności zatrudnienia. Te cechy są niezwykle wartościowe dla firm.
Jednakże, pokolenie Silvers będzie musiało nadążyć za szybko zmieniającym się rynkiem pracy i technologią, aby nie zostać w tyle. Jest to wyzwanie, ponieważ technologia zmienia naszą rzeczywistość szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.
Wyzwania i Perspektywy
Polska stoi przed poważnymi wyzwaniami demograficznymi, które wpłyną na rynek pracy i gospodarkę. Starzejące się społeczeństwo i spadający przyrost naturalny wymagają natychmiastowych działań. Czy polskie firmy będą w stanie sprostać tym wyzwaniom, integrując zarówno międzynarodowych pracowników, jak i osoby z pokolenia Silvers, aby stworzyć zrównoważone i dynamiczne środowisko pracy? To pytanie pozostaje otwarte, a odpowiedź na nie zadecyduje o przyszłości rynku pracy w Polsce.
Źródła:
https://stat.gov.pl/
https://businessinsider.com.pl/
https://www.rp.pl/
https://forsal.pl/
https://finanse.wp.pl/
https://www.independent.co.uk
https://www.bloomberg.com
O autorze publikacji:
Łukasz Kokoszka
CEO of KRX GROUP
Przedsiębiorca, założyciel KRX Group, grupy spółek, która wspiera firmy w rekrutacji i zatrudnieniu pracowników.
